Witajcie!

W dzisiejszym wpisie opowiemy wam o walucie obowiązującej w Turcji, czyli lirze tureckiej.

Co to lira turecka?

Lira turecka jest to jednostka monetarna Turcji i uznawanego jedynie przez Turcję Cypru Północnego.

Banknoty: 5 lir tureckich, 10 lir tureckich, 20 lir tureckich, 50 lir tureckich, 100 lir tureckich, 200 lir tureckich

Monety: 1 kurusz, 5 kuruszy, 10 kuruszy, 25 kuruszy, 50 kuruszy, 1 lira turecka

Średni kurs liry tureckiej

1 lira turecka to około 0,7 złotego polskiego.

Symbol i podział waluty

Symbol liry tureckiej w formacie ISO 4217 (TRY), trudno pomylić z jakimś innym oznaczeniem. Ten trzyliterowy symbol jest związany z anglojęzyczną nazwą liry (ang. turkish lira). Czasem można spotkać również dwuliterowy skrót „TR” albo specyficzny symbol „₺”. Ten drugi symbol przypominający nieco oznaczenie euro, został wprowadzony do użytku dopiero w 2012 r. Warto wspomnieć, że poprzednia jednostka monetarna Turcji (tzw. stara/pierwsza lira turecka) nosiła symbol „TRL”. O denominacji i wymianie liry (2005 r.), napiszemy więcej w kolejnym rozdziale poświęconym aspektom historycznym.

Nazwa opisywanej waluty, wbrew pozorom nie ma związku z instrumentem muzycznym (lirą). Takich etymologicznych korzeni trzeba szukać w czasach starożytnego Rzymu. Mieszkańcy tego imperium, używali jednostki wagowej zwanej librą (328,9 g). Wspomniana jednostka była w użyciu również na terenie Turcji, należącej wówczas do Imperium Romanum. Przy okazji warto wspomnieć, że nazwa nieużywanego już lira włoskiego, ma takie samo pochodzenie (wywodzące się od rzymskiej libry). Identyczna była również etymologia lira maltańskiego (zastąpionego w 2008 r. przez euro).

Osoby podróżujące do Turcji, na pewno zetkną się też z mniejszą jednostką monetarną niż wspomniana lira. Mowa o kuruszach (tur. kuruşlar), czyli jednostkach stanowiących setną część nowej liry (obowiązującej od 2005 r.). Tureckich kuruszy (znanych również jako piastry), w roli małych jednostek monetarnych najpierw używano od 1844 r. do końca lat 70 – tych minionego wieku. Ich wycofanie było związane ze spadkiem siły nabywczej na wskutek wysokiej inflacji. Po ustanowieniu nowej zdenominowanej liry (2005 r.), znów powrócono do jej podziału na 100 kuruszy (skrót: „Kr”). Co ciekawe nazwa „kuruş” jest związana ze słowem „ciężki”. Ma to uzasadnienie, gdyż pierwsze kurusze pod koniec XVII wieku funkcjonowały jako srebrne monety o wadze około 19 gramów. Później ta jednostka monetarna zaczęła szybko tracić na wartości.

Emitent liry tureckiej

Turkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Centralny Bank Republiki Turcji)

Podobnie jak inne kraje, Turcja posiada bank centralny prowadzący politykę monetarną m.in. przy pomocy zmian poziomu stóp procentowych oraz tzw. operacji otwartego rynku.  Centralny Bank Republiki Turcji zajmuje się również nadzorem nad emisją banknotów i monet oraz działalnością analityczną. Nadzór nad tureckim systemem finansowym pozostaje w gestii innej instytucji (BRSA). Centralny Bank Republiki Turcji, czuwa z kolei nad funkcjonowaniem krajowego systemu płatniczego.

Turecki bank centralny podobnie jak inne nowoczesne instytucje powstał dopiero po upadku Imperium Osmańskiego. Początek działalności opisywanej instytucji datuje się na 1930 rok. Przez dekady bank centralny z Turcji starał się, aby polityka monetarna była niezależna od wpływów rządu. W ostatnim czasie, ta niezależność staje jednak pod znakiem zapytania. Wiadomo że prezydent Erdoğan będący zwolennikiem niskich stóp procentowych, wywiera naciski na władze banku centralnego i domaga się utrzymywania kosztu pieniądza na relatywnie niskim poziomie. Taka sytuacja oczywiście podkopuje zaufanie inwestorów do władz monetarnych.

Bank centralny Turcji tak jak wiele podobnych instytucji (m.in. Narodowy Bank Polski), regularnie podaje dane o wartości wyemitowanego pieniądza gotówkowego i bezgotówkowego. Informacje Centralnego Banku Republiki Turcji wskazują, że w maju 2017 r. wartość agregatu pieniężnego M3 wyniosła 1,53 bln lir (1,64 bln zł). Do wspomnianego agregatu wliczono m.in. depozyty bankowe, gotówkę w obiegu oraz wybrane instrumenty finansowe. Analogiczna wartość agregatu pieniężnego M3 dla Polski w maju 2017 roku wynosiła 1,26 bln zł.

Wyższa wartość pieniędzy wyemitowanych w Turcji nie powinna dziwić, gdyż gospodarka tego kraju jest znacząco większa od polskiej. W tym kontekście, warto powołać się na dane Banku Światowego z 2016 roku. Wskazują one, że nominalny PKB Turcji wynosił wówczas 858 mld USD. Taki wynik pozwolił na zajęcie 17 pozycji w gronie światowych gospodarek. Analogiczna wartość PKB dla Polski w 2016 r. oscylowała na poziomie 470 mld USD. W minionym roku, Polska zajmowała 23 miejsce pod względem wielkości gospodarki. Dystans w stosunku do Turcji (pod względem nominalnego PKB) był jednak większy, niż można by się spodziewać po różnicy rankingowej wynoszącej sześć pozycji. Emisja tureckiego pieniądza wydaje się niewielka w stosunku do wielkości gospodarki między innymi ze względu na to, że tamtejszy sektor bankowy jest mniej rozwinięty od polskiego.

Zabezpieczenia:

  • znak wodny: umiejscowiony; portret Atatürka i cyfra ,5, 10, 20, 50, 100, 200″,
  • po obu stronach pole znaku wodnego zadrukowane drukiem offsetowym;
  • nitka zabezpieczająca z powtarzającym się napisem ,5, 10, 20, 50, 100, 200 TL” (także w odbiciu lustrzanym);
  • mikrodruk: na stronie przedniej powtarzający się napis „5, 10, 20, 50, 100, 200TL” tworzący gwiazdę w środkowej górnej części i półksiężyc w tle portretu;
  • utajone: po obu stronach:
  • nitka zabezpieczająca świecąca w kolorze niebieskim,
  • włókna świecące w kolorach niebieskim i czerwonym,
  • na stronie przedniej napis ,5, 10, 20, 50, 100, 200/TL” pojawiający się z prawej strony świecący w kolorze czerwonym,
  • na stronie odwrotnej oznaczenie serii i numeru górne świecące w kolorze zielonym, dolne świecące w kolorze czerwonym; .
  • optyczne:
  • na stronie przedniej:
  • pasek holograficzny z prawej strony, na którym widoczne są: półksiężyc i gwiazda, stylizowany model atomu, rozeta, model DNA, napisy ,5 TL” oraz prostokąt z napisem mikrodrukiem „TCMB” wzdłuż górnego i dol nego brzegu, na prostokącie w zależności od kąta patrzenia widoczna jest cyfra ,5 10, 20, 50, 100, 200″ lub napis „TL”; pasek częściowo zadrukowany drukiem staloryt niczym i offsetowym,
  • cyfra „5,10, 20, 50, 100, 200″ w całości widoczna pod światło w lewej górnej części (recto verso)
  • cyfra „5,10, 20, 50, 100, 200″, ” widoczna w zależności od kąta patrzenia w siedmiokącie w prawym dolnym rogu (efekt kątowy)
  • na stronie odwrotnej pionowy pas w środkowej części z powtarzającym się napisem „5,10, 20, 50, 100, 200 / TL”, widoczny w zależności od kąta patrzenia (farba opalizująca)
  • Oznaczenie dla niewidomych na stronie przedniej w lewym górnym rogu.

Ciekawostki:

  • Moneta o nominale 1 liry (obecnie warta mniej więcej 0,25 euro), pod względem wagi i rozmiaru jest bardzo podobna do 2 euro. Dlatego w krajach Europy Zachodniej konieczna była wymiana wielu automatów vendingowych. Oszuści masowo wrzucali do tych urządzeń znacznie tańsze monety jednolirowe.
  • Na tureckich banknotach, wraz ze wzrostem nominału widzimy podobizny coraz starszego Mustafy Kemala. W Turcji obecnie obowiązuje prawo zakazujące obrażania pamięci byłego prezydenta. Dlatego podczas pobytu w opisywanym kraju trzeba uważać na sposób traktowania pieniędzy oraz innych przedmiotów przedstawiających Atatürka.
  • Turecki bank centralny bardzo długo wstrzymywał się przed „upłynnieniem” kursu swojej waluty. Decyzję o wprowadzeniu płynnego kursu podjęto dopiero 22 lutego 2001 roku, gdy nie było już możliwości obrony notowań słabnącej liry.